Planetaryum (Gökevi)

Okul dışı öğrenme ortamları arasında yer alan planetaryumlar (gökevi) bilim merkezlerinin bir bölümü olarak ya da tamamen bağımsız olarak da inşa edilebilen yerlerdir. Planetaryumlar “Bugüne kadar bilinen tüm gök cisimlerinin, hareketlerinin, neden oldukları değişimlerin ve olayların özel projektörlerle bir kubbeye yansıtıldığı hem eğitim-öğretim hem de eğlence amacıyla kullanılan özel yapılardır.” şeklinde tanımlanmıştır. Yani planetaryumlar gelişmiş projeksiyon cihazları ile kubbe şeklindeki yapıya görüntü aktarımının yapıldığı, bu görüntülerin ise gök cisimleri ve hareketlerinin neden olduğu bilimsel olgular başta olmak üzere DNA, genetik, dünyamız, atom gibi farklı bilimsel konuları ve astronomi başta olmak üzere biyoloji, fizik ve diğer bilim alanlarına ilişkin içerikleri ziyaretçiye sunan yerlerdir. Planetaryumlardaki gösterimler genellikle uzay konularını ele almakla birlikte pek çok farklı içeriği ilgi çekici ve etkileyici bir şekilde sunabilecek bir atmosfer yaratmaktadır. Planetaryumlarda, genellikle gökyüzü ve güneş sistemi başta olmak üzere pek çok farklı konu ve bilimsel alanda gösteri yapılsa da doğum günü kutlamaları, konser ya da düğün gibi organizasyonlar kapsamında da etkinlik programlarına da ev sahipliği yapabilmektedir.

Talep gördükçe ve aslıda öğrenmeye yönelik etkileri daha da fazla ortaya kondukça sayıları artan planetaryumların ilki 1925 yılında Deutsches Müzesi’nde kurulmuştur. Günümüzde sayısı artık 3.500’ü geçmiştir. Ülkemizde ilk planetaryum “Uluğ Bey Gökevi” adıyla 1960’lı yıllarda Tuzla Deniz Harp Okulu’nda askeri eğitim verilmek amacıyla kurulmuştur. Ülkemizde hem TÜBİTAK hem de çeşitli yerel yönetimler tarafından kurulumları devam etmektedir. “Dünyadaki Gökevleri Veri Tabanı (Worldwide Planetariums Database)” web adresinden ülkemizdeki ve dünyadaki planetaryumlara ilişkin güncel bilgilere ulaşılabilmektedir. Planetaryumlardaki izleyici sayısı tamamen inşaatın yapımı sırasında belirlenen kapasiteye bağlı olup, 500 kişiyi tek seferde ağırlayabilecek kapasitede olan “Planetarium №1” isimli planetaryum mevcuttur. Planetaryumlar gökevi, gezegen evi, yıldızevi, yıldız tiyatrosu, uzay tiyatrosu gibi isimlerle ifade edilebilmektedir.

Planetaryumlar kalıcı yapılar olabileceği gibi taşınabilir veya mobil olarak adlandırılan yapılar şeklinde de olabilmektedir. Özellikle bilim merkezlerini ziyaret edemeyen ve sosyoekonomik olarak dezavantajlı gruplara ve öğrencilere yönelik hizmet vermek üzere mobil planetaryumlar da bulunmaktadır.

© 2026 | TÜBİTAK | Her Hakkı Saklıdır.