Sergi Alanları
Sergiler ziyaretçilere fiziksel etkileşim imkânı sunar ve çalışır durumda oldukları sürece, her an ziyaretçilerin hizmetindedir. Eğitim programları ve atölye çalışmaları, bilim gösterileri, planetaryum gösterileri gibi etkinlikler yalnızca belirli vakitlerde, sınırlı sayıda kişiye ulaşabilmektedir. Bu nedenlerle, sergiler dışındaki aktivitelerden tüm ziyaretçilerin her zaman faydalanması mümkün değilken, sergilerden isteyen tüm ziyaretçiler faydalanabilir. Ayrıca sergiler belli bir yaş grubuna olabileceği gibi her yaştan bireye hitap edebilecek şekilde de tasarlanabilmesi yönüyle ziyaretçiyi kendisine çekebilme kapasitesine sahiptir. Bu yönüyle de bilim merkezi sergileri bilim merkezlerinin vazgeçilmez unsurudur.
Bilim merkezleri, etkileşimli sergileriyle ziyaretçilere bilim dünyasının kapılarını açma, bilimsel olguları deneyerek tecrübe etmelerini ve keşfederek anlamalarını sağlamada anahtar rol üstlenmektedir. Bilim merkezlerinin en çok ziyaret edilen bölümü sergi birimleridir. Sergilerin amacı genellikle temel bilimler, teknolojiler ve güncel konularda ziyaretçilerin zihninde “Nasıl?” ve “Neden?” sorularını sormalarını sağlamak, kısa açıklama ve bilgilendirmelerle bilgiyi ulaştırmaktır. Sergiler ziyaretçiler ile iletişim kurmanın en yaygın yoludur, genelde soru sorma ve ziyaretçiden yorum yapmalarını isteme, ipuçları sunma gibi sebeplerden bir iletişim aracı olarak kullanılabilmektedir.
Sergiler bilimsel bilgi ve olguları ziyaretçilere görsel, işitsel ve duyulara hitap eden etkileşimli düzeneklerdir. Sergiler genellikle mekanik ve elektronik bileşenlerden oluşmakla birlikte, bilgisayar programları da kullanılmaktadır. Bu tür sergi üniteleri basılabilen düğmeler, hareket ettirilebilen mekanik parçalar, bilgisayarlar, ziyaretçiler izlerken değişen görsel öğeler ve ziyaretçilere değişik deneyimler yaşatan birçok farklı yönteme sahip olabilir. Etkileşimli sergi üniteleri fiziksel uygulamalı (hands-on) ya da zihinsel uygulamalı (minds-on) olabilir.
Bir sergi onu oluşturan pek çok üniteden oluşabilmektedir. Bilim merkezi sergileri önceleri müze anlayışına benzer şekilde kurgulanmıştır. Daha çok birbirinden farklı konuları temel alan ve daha bağımsız sergi düzenekleri bir araya gelerek sergileri oluşturmuştur. Ancak bu anlayış zaman içerisinde evrilerek farklı yaklaşımların temel alındığı sergiler tasarlanmıştır. Günümüzde daha çok belirli bir tema etrafında, belirli bir akış şeması izleyen ve bu tema etrafındaki sergi ünitelerinin bir araya gelmesinden oluşan sergiler geliştirilmektedir. Sergilerin planlama ve oluşturulma aşamasında ciddi bir maliyet gerektirmektedir. Ancak uzun ömürlü olmaları, renkleri, biçimleri, çizimleri, hareketliliği gibi nedenlerle insanın dikkatini çekmektedir. Sergilerin temel özellikleri daima mesaj taşıyor olmalarıdır. Aynı zamanda farklı düzeylerde bilgi sunabilmesiyle ziyaretçilerin aldığı bilgilerin miktarını ve kalitesini kendilerine daha fazla önem verilerek veya görüş alışverişinde bulunarak artırabilir. Bilim merkezi sergileri bilim merkezlerinin misyonlarını yansıtmada önemli faktördür. Etkileşimli sergiler bilim merkezinin eğlenceli yüzüne açılan kapıdır. Çünkü ziyaretçiler bilimsel olguları, günlük hayatta karşılaşılan olayları bilimsel bakış açısıyla deneyimler. Karmaşık olduğu düşünülen bilimsel bilgileri deneyerek keşfeder.
Sergiler içinde bulundurduğu deney düzeneklerinin yapısal özellikleri ve kullanım yöntemlerine göre farklı sınıflandırılmaktadır. Sergiler kalıcı veya geçici olabilir. Kalıcı sergiler, bilim merkezinin omurgasıdır. Uzun süre kullanılan sergiler bilim merkezlerinin en dikkat çekici unsuru ve özünü oluşturur. Ayrıca kalıcı ve gezici sergilerin yanı sıra bilim merkezinin bahçesinden itibaren konumlandıran, ziyaretçileri karşılayan ve bu merkezlerin cezbediciliğini daha en dışarıdan başlatan dış mekan sergileri bulunmaktadır. Dış mekan sergileri bilim merkezi yapısının dış mekanı için özel tasarlanan sergilerdir. Dış mekan sergilerinin amacı ziyaretçilerin merak ve ilgisini tetiklemektedir.
TÜBİTAK Bilim Merkezleri Sergi Alanları
